Festiwale

V Festiwal
Stawisko – miejsce symbiozy sztuk i kultur.
Dania, kraj smutnej idylli.
16 listopada – 7 grudnia 2025

rodzina Iwaszkiewiczów w Kopenhadze, lata '30

Iwaszkiewiczowie w apartamencie przy Gustav Adolfs Gade 5. 1934 Dania, Kopenhaga n/z. Anna, Marysia i Teresa z Jarosławem, który pełnił funkcje sekretarza Poselstwa RP. Archiwum Muzeum w Stawisku/FOTONOVA

Festiwal jest kontynuacją rozpoczętego w 2021 roku cyklu wydarzeń prezentujących tradycje Domu Anny i Jarosława Iwaszkiewiczów, jako miejsca symbiozy sztuk, obszaru otwartego na różne kultury i czerpiącego z ich różnorodności. Festiwale 2021 i 2022 dotyczyły relacji z kulturami żydowską i ukraińską, edycja 2023 była poświęcona związkom Stawiska z kulturą francuską a ubiegłoroczna – z kulturą włoską. W tym roku Festiwal przeniesie nas „na Północ, pomiędzy zamglone zarysy wysp na oceanie, pomiędzy szare brzegi fiordów zamieszkanych przez dzikie kaczki” do Danii, nazywanej przez Iwaszkiewicza za tak podziwianym przez niego H. Ch. Andersenem „gniazdem łabędzi”.

Jarosław Iwaszkiewicz od września 1932 do 1935 roku pełnił funkcję sekretarza poselstwa RP w Kopenhadze. Osobowość pisarza-dyplomaty, doświadczenie zdobyte w Kancelarii Marszałka Sejmu Macieja Rataja oraz w referacie propagandy sztuki w Wydziale Prasowym MSZ, obycie i znajomość języków obcych sprawiły, że mieszkanie przy Gustav Adolfs Gade 5 stało się salonem towarzysko-kulturalnym. W uznaniu zasług został nagrodzony Orderem Dannebroga (1935), drugim najwyższym duńskim odznaczeniem „państwowym”.

Pełen prostoty i harmonii północny pejzaż zespolony z mentalnością i spokojem mieszkańców Danii fascynował Pisarza, czego wyraz dał w opowiadaniu Słońce w kuchni (1938). W książce Gniazdo łabędzi (1962) pisał: ...cały czar wiejskiego duńskiego pejzażu (…) dla tego, kto odczuje w historii tej ziemi jej poetyckie oderwanie od zagadnień targających nieraz niepotrzebnie wnętrznościami innych państw, Dania stanie się na pewno krajem kochanym, tak jak stała się dla mnie.

W Dziennikach wspominał o poczuciu bliskości z duchem Północy, którego melancholia i powaga odpowiadały jego własnej wrażliwości.

Wydarzenia Festiwalowe przybliżą publiczności związki Jarosława Iwaszkiewicza z kulturą duńską i – mamy nadzieję – staną się inspiracją do dalszych poszukiwań, a klimat przygotowanych przez nas spotkań i wydarzeń odda charakterystyczne duńskie hygge – domowe ciepło, wieczorne światło lamp, atmosferę przytulności i kameralności.

Wieczór inaugurujący V edycję Festiwalu Stawisko – miejsce symbiozy sztuk i kultur. Dania, kraj smutnej idylli. Tradycyjnie bramą była muzyka – zaczęliśmy koncertem polsko-duńskiego artysty, Czesława Mozila. Absolwent Duńskiej Królewskiej Akademii Muzycznej w Kopenhadze w klasie akordeonu, laureat pięciu prestiżowych Fryderyków w zręczny i przenikliwy sposób lawiruje między emocjami odbiorców, żadnego z nich nie pozostawiając obojętnym. Towarzyszył mu młody zdolny muzyk, Greg Strangler. Obok piosenek znanych i lubianych pojawiły się również utwory z dwóch albumów wydanych w ostatnim czasie. Było to unikatowe połączenie koncertu muzycznego ze stand-upem, okraszonego błyskotliwymi komentarzami do otaczającej nas rzeczywistości.

Tego samego wieczoru, po koncercie, została otwarta wystawa Gniazdo łabędzi – śladem duńskich wspomnień opracowana przez Macieja Koszewskiego, prezentująca duńskie zdjęcia, listy, maszynopisy i muzealia ze zbiorów Stawiska.

Spektakl radiowy “Słońce w kuchni”.

Duńskie opowiadanie Jarosława Iwaszkiewicza ożyło na domowej scenie Stawiska dzięki aktorskiej interpretacji i muzyce na żywo.

Jarosław Iwaszkiewicz napisał „Słońce w kuchni” pod wpływem duńskich wrażeń i doświadczeń, w tym spotkań z polskimi emigrantami. Pierwsza, znacząca fala Polaków napłynęła do Danii pod koniec XIX wieku. Określana jest ona mianem „emigracji buraczanej” – na przełomie wieków polskie robotnice, pochodzące głównie z terenów ubogiej Galicji, przyjeżdżały tu do pracy na plantacjach buraków cukrowych. Córką takiej kobiety mogła być Ignasia, bohaterka opublikowanego w 1938 roku opowiadania. Znajdziemy tu echa prawdziwej historii kryminalnej, na jaką Iwaszkiewicz napotkał w jednej z lokalnych gazet wraz ze specyficznym surowym klimatem nadmorskiego kraju i mentalnością jego mieszkańców .

Wystąpili: Modest Ruciński i Sara Lityńska
Muzykę i opracowanie dźwiękowe przygotował: Albert Stensen (wurlitzer, flugerhorn). Towarzyszyli mu: Zbigniew Chojnacki (akordeon, elektronika) oraz Michał Zaborski (altówka). Za scenariusz i reżyserię odpowiada Magdalena Małecka-Wippich.

Nagranie ze spektaklu dostępne jest na naszym profilu w serwisie YouTube (po kliknięciu otwiera się link).

Projekt, który jest częścią cyklu „Stawisko do słuchania” dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego.

W ostatnią niedzielę listopada słuchaliśmy dźwięków dalekiej Północy za sprawą gry mistrza skrzypiec Adama Bałdycha.

Jego autorski koncert „Nordlys/Zorza północna” pełen był miniatur inspirowanych XIX-wieczną duńską koncepcją filozoficzną hygge oraz nordycką sztuką minimalizmu i duńskich melodii ludowych. Niesamowita wrażliwość w połączeniu z maestrią gry, przekraczanie granic poezji i muzyki, kreowanie nowych przestrzeni… To był prawdziwie magiczny wieczór.

Adam Bałdych – charyzmatyczny skrzypek i kompozytor; koncertuje na największych festiwalowych scenach. Niezwykle energetyczny sposób gry połączony z wirtuozerią stał się wizytówką artysty. Otrzymał liczne nagrody i wyróżnienia, trzykrotnie nominowany do nagrody Koryfeusz Muzyki Polskiej w kategorii Osobowość Muzyczna Roku; został odznaczony m.in. Złotym Krzyżem Zasługi oraz medalem Gloria Artis.

Duńskie tropy w iwaszkiewiczowskiej twórczości i biografii.

Tegoroczną edycję Festiwalu Stawisko miejsce symbiozy sztuk i kultur. Dania, kraj smutnej idylli zamknęliśmy spotkaniem dwóch znawców biografii i dorobku pisarza ze Stawiska. Gościem Roberta Papieskiego, który opiekuje się archiwum rękopiśmienniczym w Stawisku był Marek Radziwon, prezes Polskiego Pen Clubu i konsul honorowy RP we Lwowie, sekretarz Nagrody Literackiej Nike , członek Rady Programowej Międzynarodowego Festiwalu Literackiego im. Czesława Miłosza. W 2011 nominowany do Nagrody Historycznej im. Kazimierza Moczarskiego za biografię Iwaszkiewicz. Pisarz po katastrofie; a także krytyk teatralny i literacki, menedżer kultury, historyk, tłumacz z języka rosyjskiego.

Organizator:
Muzeum im. Anny i Jarosława Iwaszkiewiczów w Stawisku

Partnerzy wydarzenia:
Starostwo Powiatu Grodziskiego