Kalendarz życia i twórczości
Jarosława Iwaszkiewicza

 
1894 – 20 lutego (według tzw. starego stylu) w Kalniku na Ukrainie przychodzi na świat najmłodszy syn Bolesława Iwaszkiewicza i Marii z Piątkowskich, ochrzczony w kościele parafialnym w Sitkowcach jako Leon. Imię Jarosław jest „domowym” imieniem małego Iwaszkiewicza.


1902 – Umiera nagle ojciec, Bolesław Iwaszkiewicz. Matka z dziećmi przenosi się do Warszawy.


1904 – Rodzina Iwaszkiewiczów zamieszkuje w Elizawetgradzie (Kirowgrad). Jarosław rozpoczyna naukę w gimnazjum.

1909 – Jarosław z matką i siostrami zamieszkuje w Kijowie. Początek przyjaźni z Karolem Szymanowskim. Podejmuje wakacyjną pracę korepetytora.

1911 – Pracuje jako nauczyciel domowy w Byszewach pod Łodzią.



1912 – Matura w gimnazjum kijowskim. Iwaszkiewicz rozpoczyna studia prawnicze na uniwersytecie w Kijowie. Jest słuchaczem szkoły muzycznej i konserwatorium kijowskiego. Studia trwają do roku 1918. Wakacje w Byszewach.


1914 – Wakacje w Byszewach.

1915 – Wierszem pt. „Lilith” Iwaszkiewicz debiutuje w kijowskim piśmie „Pióro”.

1916 – Praca w kijowskim teatrze Stanisławy Wysockiej „Studya”.

1918 – Wiosną Iwaszkiewicz wstępuje do III Korpusu Polskiego. Lato spędza w Elizawetgradzie i Odessie, zaczyna artystyczną współpracę z Karolem Szymanowskim. W październiku przyjeżdża do Warszawy. 29 listopada bierze udział w pierwszym wieczorze Kawiarni Poetów „Pod Pikadorem”. Drukuje „Oktostychy” w „Pro Arte et Studio”. Zostaje nauczycielem domowym u hr. Potockich, Krakowskie Przedmieście 5.

1919 – Debiut książkowy – „Oktostychy”. Współpraca z poznańskim „Zdrojem” (do 1920 roku).

1920 – Pracuje jako nauczyciel domowy u ks. Woronieckich. Latem wstępuje do wojska – jego kompania nie bierze bezpośredniego udziału w walkach. Podejmuje pracę w „Kurierze Polskim” (do roku 1923). Zostaje sekretarzem zarządu Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych. Ukazuje się „Zenobia Palmura”. Rozpoczyna „Hilarego, syna buchaltera”.

1921 – Podróże po kraju (m.in. Sandomierz, Zakopane). Publikuje „Legendy i Demeter”.

1922 – 12 września bierze ślub z Anną Lilpop w kościele parafialnym w Brwinowie. Ukazują się „Dionizje”.

1923 – Pracuje jako sekretarz marszałka sejmu, Macieja Rataja (do 1925 roku). Ukazują się „Ucieczka do Bagdadu”, „Hilary, syn buchaltera”, „Wieczór u Abdona” – tom prozy poetyckiej.

1924 – Rozpoczyna współpracę z „Wiadomościami Literackimi”. Pierwszy pobyt we Włoszech. Rodzi się pierwsza córka Iwaszkiewiczów, Maria. W osobnym wydaniu ukazuje się poemat prozą pt. „Siedem bogatych miast nieśmiertelnego Kościeja”.

1925 – Wyjazd na półroczne stypendium do Paryża. Próba studiów w Szkole Języków Wschodnich (arabski i turecki). Udział w paryskim kongresie PEN Clubów. Ukazują się „Księżyc wschodzi”, „Kasydy”, zakończone siedmioma wierszami. Nagroda Wydawców za „Hilarego, syna buchaltera”.

1926 – Ukazują się „Pejzaże sentymentalne”. Prapremiera „Króla Rogera”. Udział w Kongresie Unii Intelektualnej w Wiedniu. Pobyt w Berlinie i Paryżu, gdzie pracuje nad „Zmową mężczyzn”.

1927 – Umiera matka pisarza, Maria z Piątkowskich. Początek pracy w Wydziale Prasowym MSZ – zostaje kierownikiem referatu propagandy sztuki (do 1932 roku). Pobyt w Heidelbergu, udział w Kongresie Unii Intelektualnej.

1928 – Rodzi się druga córka Iwaszkiewiczów, Teresa. Pisarz z rodziną osiedla się w nowym domu, który nazywa Stawiskiem. Dużo podróżuje po Europie, również w latach następnych.

1929 – Ukazuje się tom poetycki „Księga dnia i księga nocy”.

1930 – Publikacja „Zmowy mężczyzn”. Śmierć Stanisława Lilpopa, teścia Iwaszkiewicza.

1931 – Ukazuje się zbiór wierszy pt. „Powrót do Europy”.

 1932 – Wyjazd do Kopenhagi w charakterze sekretarza poselstwa Rzeczypospolitej Polskiej – pisarz pozostanie na tym stanowisku do 1935 roku. Pierwsza podróż na Sycylię, gdzie w Syrakuzach powstają „Panny z Wilka”.

1933 – Ukazują się w jednym tomie „Panny z Wilka” i „Brzezina”, a ponadto zbiór wierszy pt. „Lato 1932”. Dalsza współpraca z „Wiadomościami Literackimi”, w których – jako Kazimierz Bazar – z niepokojem pisze Iwaszkiewicz o zmianach zachodzących w Niemczech.

1934 – Publikacja „Czerwonych Tarcz”, pisanych w Kopenhadze.

1935 – Iwaszkiewicz zostaje sekretarzem poselstwa RP w Brukseli (do roku 1936).

1936 – Publikacja zbioru opowiadań pt. „Młyn nad Utratą”.

1937 – Premiera i duży sukces „Lata w Nohant”. Podróże po Europie, drugi wyjazd na Sycylię.

1938 – Wychodzą drukiem: „Wiersze wybrane”, tom poetycki „Inne życie”, powieść „Pasje błędomierskie”, „Dwa opowiadania”, szkic pt. „Fryderyk Szopen”. Premiera „Maskarady” w reżyserii Arnolda Szyfmana. Trzecia podróż na Sycylię.

1939 – Ukazuje się drukiem „Maskarada”. Wybuchu II wojny oczekuje Iwaszkiewicz w Stawisku. Część zbiorów i rękopisów próbuje uchronić w Warszawie, gdzie spłoną jeszcze we wrześniu. Rozpoczyna pisanie „Notatek 1939-1945”.

1940-1944 – Pisarz przebywa we własnym domu jako Leon Iwaszkiewicz, właściciel firmy ogrodniczej Stawisko. Pisze w tym czasie „Nowele włoskie”, obszerny zbiór poetycki pt. „Ciemne ścieżki”, opowiadania (m.in. „Bitwa na równinie Sedgemoor”, „Matka Joanna od Aniołów”) oraz „Książkę moich wspomnień”. Z ramienia Rządu RP w Londynie prowadzi działalność socjalną wśród pisarzy i artystów, po Powstaniu Warszawskim udziela schronienia dziesiątkom uchodźców, współpracuje z prof. Lorentzem przy ratowaniu zabytków kultury. Podczas Powstania traci siostrę, Annę Iwaszkiewiczównę.

1945 – Zostaje redaktorem naczelnym „Życia Literackiego”, dwutygodnika ukazującego się w Poznaniu (od 1 VI 1945). 3 września na zjeździe Związku Zawodowego Literatów Polskich zostaje wybrany prezesem Zarządu Głównego. Obejmuje kierownictwo literackie Teatru Polskiego w Warszawie (do roku 1949).

1946 – Publikuje: „Wiersze wybrane” oraz dwa zbiory opowiadań: „Stara Cegielnia – Młyn nad Lutynią”, „Nowa miłość i inne opowiadania”. Latem poważnie choruje na tyfus.

1947 – 23 marca ukazuje się w Warszawie pierwszy numer „Nowin Literackich” pod redakcją Iwaszkiewicza, gdzie stale ukazywać się będą jego felietony pt. „Listy do Felicji”. Ogłasza „Spotkania z Szymanowskim” i „Nowele włoskie”. Otrzymuje nagrodę literacką Odrodzenia za „Nowele włoskie” oraz „Nową miłość”. Podróżuje, m. in. wyjeżdża do Londynu jako delegat ZAiKS-u oraz Związku Autorów Dramatycznych Polskich na Kongres Międzynarodowej Federacji Związku Autorów i Kompozytorów. W listopadzie wybrany ponownie prezesem ZZLP. Wchodzi w skład Zarządu PEN Clubu polskiego, na czteroletnią kadencję.

1948 – Podróżuje do Włoch i Francji (maj i czerwiec), jesienią do Ameryki Południowej (Argentyna, Brazylia). 15 sierpnia otwiera we Wrocławiu Światowy Kongres Intelektualistów w Obronie Pokoju. Na XIV Olimpiadzie w Londynie otrzymuje nagrodę za „Ody olimpijskie”. Z datą 26 grudnia ukazuje się ostatni (92) numer „Nowin Literackich”.

1949 – W styczniu, na Zjeździe ZZLP w Szczecinie, prezesem Zarządu głównego zostaje Leon Kruczkowski, Iwaszkiewicz jest odtąd jednym z trzech wiceprezesów. Ukazuje się poszerzona wersja „Chopina”. Podróże: Włochy, Belgia, Berlin Wschodni.

1950 – Ponownie otrzymuje funkcję wiceprezesa ZLP, którą zachowa do roku 1956. Jeszcze raz zostaje wybrany do zarządu PEN Clubu. Powstaje film Jana Rybkowskiego „Dom na pustkowiu”, daleka od zgodności z oryginałem ekranizacja opowiadania Iwaszkiewicza.

1951 – Pisarz publikuje studium o Janie Sebastianie Bachu oraz dramat pt. „Odbudowa Błędomierza”, nawiązujący do powieści „Pasje błędomierskie”.

1952 – Publikuje „Wiersze z różnych lat, 1912-1952” i zbiorek pt. „Sprawa pokoju. Wiersze i przemówienia”. Zostaje posłem na Sejm (zachowa mandat do śmierci). Otrzymuje Nagrodę Państwową I stopnia. Pisze m.in. „Famę” (opublikowaną w 1980 roku).

1953 – Ukazuje się „Wycieczka do Sandomierza”, zamierzona jako powieść dydaktyczna dla młodzieży, oraz „Cztery szkice literackie”. Iwaszkiewicz przyjmuje stanowisko przewodniczącego Polskiego Komitetu Obrońców Pokoju, co wiąże się z licznymi podróżami oficjalnymi. Wyjeżdża po raz drugi do Ameryki Południowej (Chile).

1954 – W lutym, w Domu Literatury uroczyście obchodzony jest jubileusz sześćdziesiątych urodzin pisarza. Główne przemówienie wygłasza Maria Dąbrowska. W grudniu Iwaszkiewicz przewodniczy delegacji pisarzy polskich na II Zjazd Pisarzy Radzieckich, gdzie wygłasza przemówienie, w którym eksponuje odrębność literatury polskiej. Ukazują się: „Opowiadania 1918-1953” (wybór), „Opowieści zasłyszane” oraz „Listy z podróży do Ameryki Południowej”.

1955 – Iwaszkiewicz obejmuje, w miejsce Adama Ważyka, stanowisko redaktora naczelnego „Twórczości” – pozostanie na nim do śmierci. Publikuje „Warkocz jesieni i inne wiersze”. Otrzymuje Nagrodę Państwową I stopnia. Ponownie otrzymuje stanowiska kierownika literackiego Teatru Polskiego (do roku 1957). Zostaje wybrany wiceprezesem polskiego oddziału PEN Clubu, na trzy lata.

1956 – Ukazuje się pierwszy tom „Sławy i chwały”, powieści, która powstawała od 1938 roku, oraz esej pt. „Książka o Sycylii”. Tłumaczy Baśnie Ch. Andersena.

1957 – Ukazują się „Ciemne ścieżki”, „Książka moich wspomnień” oraz „Wzlot” (w „Twórczości”). Iwaszkiewicz rezygnuje z funkcji przewodniczącego Polskiego Komitetu Obrońców Pokoju. Po raz pierwszy od roku 1918 odwiedza Kijów. Stanisław Lenartowicz realizuje film „Stracona noc” wg opowiadania pod tym samym tytułem.

1958 – Ukazuje się drugi tom „Sławy i chwały”. „Czytelnik” rozpoczyna edycję „Dzieł”. Podróż na Ukrainę. Ponowny wybór na wiceprezesa krajowego PEN Clubu.

1959 – Ukazuje się „Gawęda o książkach i czytelnikach”. Publikacja „Wesela pana Balzaka”. Na X Zjeździe Delegatów ZLP Iwaszkiewicz wybrany zostaje prezesem Zarządu Głównego. Wybierany prezesem Związku na kolejnych zjazdach, pełnić będzie tę funkcję do końca życia.

1960 – Publikuje „Tatarak i inne opowiadania”. Pisze trzeci tom „Sławy i chwały”.

1961 – Publikacja „Kochanków z Marony” i „Rozmów o książkach”, felietonów pisanych systematycznie dla „Życia Warszawy”. Jak prawie każdego roku Iwaszkiewicz spędza kilka tygodni we Włoszech i w Paryżu, wyjeżdża też do Pragi i Berlina. Znaczny rozgłos zdobywa film Jerzego Kawalerowicza „Matka Joanna od Aniołów”.

1962 – Wychodzi trzeci tom „Sławy i chwały” oraz książka o Danii pt. „Gniazdo łabędzi”. Pisarz poddaje się w Londynie poważnej operacji nerki.

1963 – Iwaszkiewicz ogłasza tomik wierszy pt. „Jutro żniwa”, dobrze przyjęty przez krytykę. Ukazuje się również studium pt. „Stanisława Wysocka i jej kijowski teatr Studya”. Nagroda Ministra Kultury i Sztuki za „Sławę i chwałę”. Po raz trzeci zostaje wiceprezesem polskiego PEN Clubu (do roku 1965).

1964 – Ukazuje się zbiór opowiadań „Heidenreich” oraz „Cienie” i szkic pt. „Harnasie Karola Szymanowskiego”, kontynuujący muzykologiczny wątek twórczości Iwaszkiewicza. Pisarz otrzymuje Order Budowniczego PRL. Włodzimierz Haupe realizuje film „Ubranie prawie nowe”, wg opowiadania „Róża”.

1965 – W głosowaniu na stanowisko wiceprezesa polskiego PEN Clubu nie otrzymuje wystarczającej liczby głosów. Wycofuje się z działalności w PEN Clubie.

1966 – Iwaszkiewicz zostaje prezesem polskiego oddziału Stowarzyszenia Kultury Europejskiej (Societe Europeenne de Culture – SEC) oraz prezesem Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Włoskiej. Jerzy Zarzycki reżyseruje film pt. „Kochankowie z Marony”.

1967 – Iwaszkiewicz publikuje: „Kosmogonię” („Dialog” 1967, nr 3), „Krągły rok”, zbiór opowiadań pt. „Róża”.

1968 – Ukazują się: opowiadania „O psach, kotach i diabłach”, felietony „Rozmowy o książkach” (cz. II), „Wiersze zebrane”. Kolejny dłuższy pobyt w Paryżu.

1969 – Przekład „Bojaźni i drżenia” Kierkegaarda. Uroczystości siedemdziesiątych piątych urodzin pisarza. Złoty Medal im. Fryderyka Joliot Curie od Światowej Rady Pokoju. Ukazują się „Opowiadania zebrane” – I wydanie.

1970 – Ukazuje się zbiór wierszy „Xenie i elegie”. Iwaszkiewicz podejmuje cykl wykładów na Uniwersytecie Warszawskim publikowanych w roku 1971 w „Miesięczniku Literackim” pt. „Ludzie i książki”. Pisarz otrzymuje – po raz trzeci – Państwową Nagrodę Artystyczną I stopnia. Podróżuje do Moskwy, by odebrać Nagrodę Leninowską, wyjeżdża m. in. do Paryża i do Stuttgartu na pierwsze zebranie Związku Pisarzy Zachodnioniemieckich. Andrzej Wajda realizuje „Brzezinę”.

1971 – Podróż do Leningradu, której owocem jest „Petersburg” (opublikowany w roku 1976). Ukazują się „Opowiadania muzyczne”, felietony w tomie „Ludzie i książki” oraz „Teatr Polski w Warszawie 1938-1949”. Doktorat honoris causa Uniwersytetu Warszawskiego.

1973 – Iwaszkiewicz pisze „Ogrody” oraz wiersze, które złożą się na „Śpiewnik włoski”. Janusz Majewski ekranizuje „Straconą noc”.

1974 – W Taorminie Iwaszkiewicz pisze „Zarudzie”. Podróżuje do Moskwy i Kijowa. Tłumaczy „Albo – albo” Kierkrgaarda. Ukazują się „Ogrody” oraz „Śpiewnik włoski”. Pisarz otrzymuje Order Przyjaźni Narodów.

1975 – Spódzielnia Wydawnicza „Czytelnik” rozpoczyna nową edycję „Dzieł”.

1976 – Ukazują się: „Album Tatrzańskie” – wiersze, „Noc czerwcowa”, „Zarudzie”, „Heidenreich” – opowiadania, „Petersburg” – eseje, za które Iwaszkiewicz otrzymuje nagrodę „Miesięcznika Literackiego”, „Il Tramonto” – wybór wierszy w serii „Generacje”.

1977 – Ukazują się: „Mapa pogody”, „Podróże do Polski”, „Podróże do Włoch”, „Szkice o literaturze skandynawskiej”. Podróż do Sztokholmu, Paryża i Rzymu.

1978 – Powstają opowiadania „Biłek” i „Tano”. Wiosną dłuższy pobyt w Rzymie. Andrzej Wajda ekranizuje „Panny z Wilka”.

1979 – 11 maja Iwaszkiewicz otrzymuje doktorat honorowy Uniwersytetu Jagiellońskiego, w czerwcu Instytut Badań Literackich PAN organizuje konferencję „Twórczość Jarosława Iwaszkiewicza w 85. rocznicę urodzin”. W Sofii pisarz odbiera Nagrodę im. Wapcarowa. Kolejna podróż do Rzymu. Pisarz przygotowuje dla Andrzeja Wajdy sceniczną adaptację „Nocy czerwcowej”, wspólnie planują filmowy tryptyk pt. „Trzy młyny”. We wrześniu Iwaszkiewicz odbiera Premio Mondello za „Ogrody” i zostaje przyjęty przez papieża Jana Pawła II. Opublikowane zostają „Listy do Felicji” i wczesny poemat pt. „Młodość Pana Twardowskiego”. 23 grudnia umiera Anna Iwaszkiewiczowa.

1980 – W połowie stycznia pisarz wyjeżdża do Paryża, gdzie pisze m. in. „Wieże” i „Uranię”. Mieszka też w pensjonacie Sailly pod Paryżem, gdzie stan jego zdrowia pogarsza się. W połowie lutego wraca do kraju, po kilku dniach umieszczony zostaje w szpitalu. Przedtem pisze jeszcze szkic pt. „Aleja Przyjaciół”, zamierzony jako rozdział książki pod tym samym tytułem. 2 marca rano Iwaszkiewicz umiera w Warszawie. 5 marca odbywa się pogrzeb w Brwinowie, zgodnie z wolą pisarza. Pośmiertnie ukazuje się ułożony jeszcze przez autora zbiór wierszy pt. „Muzyka wieczorem”.

na podstawie: Andrzej Zawada, Jarosław Iwaszkiewicz, Warszawa 1994

 

Muzeum im. Anny i Jarosława Iwaszkiewiczów w Stawisku - wszystkie prawa zastrzeżone